Gabryszewski Antoni Marian (1864–1917), dr med., docent uniw., syn Romana, starosty jasielskiego, i Eugenii z Ujejskich, ur. we Lwowie (13 VI). Szkoły wstępne i średnie kończył w Jaśle, uniwersytet w Krakowie, gdzie się 18 XI 1887 promował jako dr wszech nauk lek. Bezpośrednio potem wstąpił do Kliniki Chirurgicznej U. J. i tam w ciągu lat 7 (tj. do r. 1894) pracował kolejno w różnych stopniach asystenckich. W tym okresie, korzystając ze stypendium ministerialnego, odbył w Wiedniu kurs chorób uszu i gardła. W ll. 1891–7 wykładał jako docent prywatny anatomię w Szkole Sztuk Pięknych w Krakowie (za dyrekcji Matejki, Łuszczkiewicza i Fałata). W r. 1897 przeniósł się wraz z grupą młodych chirurgów do Lwowa, gdzie Ludwik Rydygier objął świeżo zbudowaną Klinikę Chirurgiczną. W tymże roku odbył podróż naukową za granicę (Niemcy, Szwajcaria, Dania i Szwecja) dla specjalnego wykształcenia się w ortopedii i mechanoterapii, po czym habilitował się z chirurgii i ortopedii (Lwów 14 XII 1897). W ślad za tym założył we Lwowie prywatny Zakład Ortopedyczny, zaopatrzony w urządzenia zanderowskie do gimnastyki biernej, pierwszy tego rodzaju zakład we Lwowie, a pod względem urządzenia najnowocześniejszy w Polsce. Latem praktykował jako lekarz zdrojowy w Iwoniczu. Rozwijająca się choroba sercowa zmuszała go do przerywania pracy i do leczenia się tak w kraju jak za granicą. W r. 1917 wyjechał jeszcze do Zakopanego, a potem do Lugano i tam umarł 26 II 1917. Osierocił Helenę z Torosiewiczów i dwie córki.

G. należał do najzdolniejszych chirurgów swej generacji. Na wybór specjalności złożyły się u niego dwie przyczyny. Przede wszystkim gruntowna znajomość anatomii, nabyta u Teichmanna, którego był ulubionym uczniem. Sam Teichmann dał mu najlepszy dowód uznania polecając go na swoje miejsce jako wykładowcę w Szkole Sztuk Pięknych. Po wtóre studia jego przypadły na okres najświetniejszego rozwoju chirurgii w Krakowie. Jako student był uczniem Jana Mikulicza; jako asystent pracował pod Ludwikiem Rydygierem. Widząc niepospolite zdolności G-go Rydygier nakłonił go do poświęcenia się tej gałęzi chirurgii, która w kraju naszym zbyt jeszcze słabo była reprezentowana, tj. ortopedii w najszerszym tego słowa znaczeniu. Tej nauce były poświęcone jedne z pierwszych prac G-go, pisane w czasie asystentury w Krakowie, jedna o gruźlicy stawów, druga o artropatii u chorych na wiąd i jamistość rdzenia. Spomiędzy licznych innych prac opublikowanych do najcelniejszych należy rzecz O wartości kokainy w chirurgii, a mianowicie o kokainizowaniu pni nerwowych (»Przegl. Lek.« 1894). Te pierwiastkowe próby, wykonane na nerwie łokciowym, rozwinęły się później w przeróżne formy tzw. znieczulenia obszarowego, a więc były jedną z podwalin wielkiego zagadnienia operacji bezbolesnych. Z innych prac na szczególniejszą uwagę zasługuje rzecz ujęta monograficznie O tłuszczakach sznura nasiennego (»Przegl. Lek.» 1897), jako też wykład O operacjach upiększających, wygłoszony na Kongresie Lekarskim w Moskwie (»Przegl. Lek.« 1896). Unikatem w naszym piśmiennictwie jest wydany dla uczniów Szkoły Sztuk Pięknych staraniem i nakładem G-go Atlas anatomiczny (odbito sposobem litograficznym, b. d. ok. 1895). Rysunki wykonał sam autor, objaśniając je mianownictwem w języku polskim.

Jeżeli G. nie zajął w historii chirurgii polskiej takiego miejsca, jakie mógł przy swych kwalifikacjach osiągnąć, przyczyną była jego długotrwała choroba i śmierć przedwczesna.

G. był człowiekiem wielkiej kultury osobistej i towarzyskiej. Uwielbiał sztuki plastyczne i teatr. Podróżował wiele. Był w Paryżu, kilkakrotnie we Włoszech, w Indiach, na Cejlonie, w Egipcie. Ze szczególnym zamiłowaniem zwiedzał galerie obrazów i doszedł do wielkiej erudycji w ich znajomości. Posiadał kolekcję artystycznych kopii znakomitych dzieł malarskich. Upodobania te nabył i rozwinął niewątpliwie w Szkole Sztuk Pięknych. A że tam zaprowadziła go znajomość anatomii ludzkiej, przeto nauka ta tłumaczy jego późniejszy kult budowy ciała i poczucie piękności aktu artystycznego jako podstawy malarstwa i rzeźby; tłumaczy także jego zawód chirurga-ortopedy, którego dążeniem jest techniczne usuwanie zboczeń budowy i rekonstrukcja poprawności kształtu.

Kronika U. J. K. I–II; Księga pam. wyd. w 25. rocz. istnienia Wydz. Lek. Wszechnicy J. K., Lw. 1920, s.7; »Przegl. Piśm. Lek.«(passim.); Ręgorowicz L. dr., Dzieje Krakowskiej Akademii Sztuk Pięknych, Lw. 1928, s. 174; Herman W., Śp. Antoni Gabryszewski, docent prywatny Uniwersytetu Lwowskiego (nekrolog), »Przegl. Lek.« 1917, s. 93; Śp. Dr Antoni Gabryszewski, »Czas« 1917, nr z 3 III; Arch. U. J.: a) Katalog stud., b) Protokoły rygoroz., c) Album Promot.; Arch. Kliniki Chir. U. J.; Informacje uzyskane od brata Antoniego G., Stanisława G. (Jasło); własne notatki i wspomnienia autora artykułu, który po otwarciu Zakładu G-go we Lwowie (1901) był jego pierwszym asystentem.

Witołd Ziembicki